EkoBor - Bilten Ekološkog kluba Društva Mladih istraživača Srbije - Bor

Strane 6 i 7

---

Mišljenje gradjana
o životnoj sredini

Ekološki klub Društva mladih istraživača iz Bora javio se na konkurs Ministarstva zdravlja i životne sredine - Uprave za životnu okolinu sa projektom "Projektne osnove učešća javnosti u donošenju lokalnih ekoloških akcionih programa". Uprava je prihvatila i finansijski pomogla realizaciju ovog projekta.

U okviru projekta urađžna je anketa u cilju prikupljanja stavova građana o životnoj sredini, njihove procene stanja, utvrđivanja prioriteta, viziji kako treba da izgleda borska opŠtina posle 10 - 20 godina i spremnost da se građani uključe u ekološke programe, projekte i akcije.

U ovom i u sledećem broju biće objavljeni najznačajniji rezultati ankete.

CILJ ISTRAŽIVANJA

Cilj istraživanja stavova građana Bora o životnoj sredini bio je da se utvrdi nivo, sadržaj i karakter ekološke svesti, odnosno saznanja i ponašanja građana koje će obezbediti potrebno učešće javnosti u realizaciji LEAP Bora. Ujedno cilj je i da se razvije metodologija istraživanja stavova građana, odnosno ankete građana kao sastavnog dela svakog LEAP, i to u sredini kao što je borska sa izraženim ekološkim problemima i diferenciranom ekološkom svešću građana.

PREDMET ISTRAŽIVANJA

Shodno formulisanom problemu i cilju istraživanja, koji su istraživanje stavova građana o ekološkim problemima smestili u okvire izrade i donošenja Lokalnog ekološkog akcionog plana opštine Bor, definisan je i predmet istraživanja kao utvrđivanje ocena, mišljenja i stavova građana o četiri grupe pitanja:

1. Ocene i mišljenja o tome koji su najvažniji ekološki problemi borske sredine, njihovi uzroci, izvori i posledice, uticaj na kvalitet života građana, mogućnosti i vremenski horizont rešavanja

2. Ocene i mišljenja o tome koje ekološke probleme i kako treba prioritetno rešavati i ko treba da bude nosilac rešavanja, iz kojih finansijskih izvora i dr.

3. Ocene i viđenja građana (vizija zajednice) u kom pravci treba razvijati opštinu Bor da bi se postigao veći kvalitet života - potreba za novom strategijom razvoja, koje privredne grane mogu biti nosioci razvoja, potrebe za prostornim i urbanističkim planovima, kvalitet šuma, vodosnabdevanja, zdravstvene zaštite, stanovanja, kulture

4. Ocene i stavove jesu li obezbeđeni i kako obezbediti osnovne preduslove za veće učešće javnosti u rešavanje ekoloških rpoblema, a pre svega informisanje građana (mediji i poverenje u njih, izvori ekoloških informacija, ekološki skupovi ), edukaciju, veću ulogu NVO, lično učešće građana, koje su dobre i loše strane uključivanja građana u donošenje odluka o životnoj sredini i dr.

OSNOVNE PRETPOSTAVKE (HIPOTEZE)

Osnovne hipoteze, odnosno pretpostavke koje je trebalo utvrditi ispitivanjem stavova građana proističu iz nekih ranijih istraživanja javnog mnenja građana Bora, koja su se parcijalno odnosila i na ekološku problematiku, informisanje, obrazovanje i dr. kao i iz pilot ankete koja je urađena u pripremi. Hipoteze su postavljene prema pojedinim sadržajima predmeta istraživanja.

Generalna hipoteza je da postoji izražena ekološka svest građana o stanju i problemima životne sredine opštine Bor, ali diferencirana prema njihovim socijalnim obeležjima, kao osnovni uslov pored ostalih za veće učešće javnosti u realizaciji LEAP-a opštine Bor. Ovu hipotezu bi potvrdili svi oni stavovi građana koji pokazuju da oni mogu da ocene najvažnije ekološke probleme, da imaju jasan stav o prioritetima njihovog rešavanja, svoju viziju lokalne zajednice u budućnosti i da sagledavaju koji preduslovi su neophodni, odnosno već postoje da bi se ostvarilo veće učešće javnosti.

1. Prva posebna pretpostavka je da će ocene građana o stanju životne sredine u Boru kao i u nekim ranijim istraživanjima i pilot anketi biti vrlo kritične, da se ekološki problemi sagledavaju kao dugoročni, a da će se kao najvažniji ekološki problemi sagledavati pre svega oni koji su građanima najvidljiviji (vazduh, voda, zemljište i dr.) u skladu sa čime se ocenjuju i izvori, uzroci i posledice. Zdravlje ljudi, ekonomski i drugi socijalni aspekti sagledavaju se kao problemi tek na nivou neposrednih ličnih posledica.

2. Druga posebna pretpostavka je da viđenje prioriteta rešavanja ekoloških problema proističe iz prethodnih ocena njihovog značaja a da se viđenje načina rešavanja koncentriše na tehnološki nivo (nove tehnologije, tehnološki sistemi zaštite) dok je značaj ljudskih aktivnosti u drugom planu. Postoji različito gledanje građana kada se ocenjuje ko treba da budu glavni nosioci rešavanja ekoloških problema, iz kojih izvora treba da se finansira rešavanje ekoloških problema i ko se stvarno bavi ekologijom.

3. Treća posebna pretpostavka je da građani Bora imaju određenu viziju svoje budućnosti u smislu većeg kvaliteta života i razvoja nekih novih privrednih grana koje nisu toliko ekološki agresivne, ali da nemaju jasno viđenje perspektive rudarstva i metalurgije, te stoga očekuju utvrđivanje dugoročne strategije razvoja Bora koja će ove dileme razrešiti

4. Četvrta posebna pretpostavka, odnosno grupa pretpostavki odnosi se na uslove većeg učešća javnosti u rešavanje ekoloških problema. Pretpostavka je da i pored toga što je u opštini Bor razvijen sistem informisanja građani Bora nisu dovoljno informisani o problemima životne sredine, da veći značaj pridaju i veće poverenje imaju u elektronske medije, a da kao najznačajnije izvore informacija o ekologiji vide pre svega stručnjake. Takođe, građani Bora značaj informisanja vezuju i za to kakvo će ponašanje izazvati. Naredna pretpostavka je da građani uviđaju ulogu ekološke edukacije, ali da je njen značaj potisnut tehnologističkim pristupom rešavanju ekoloških problema. Pretpostavka je takođe da se uviđa značaj učešća građana u donošenju odluka o životnoj sredini ali da se još nedovoljno sagledava značaj i način ličnog dobrovoljnog rada građana u rešavanju problema životne sredine.

Pojedinačne pretpostavke odnose se na različite, odnosno diferencirane ocene i stavove građana u zavisnosti od njihovih socijalnih obeležja (pre svega mesto stanovanja - gradska ili seoska neselja, starost, obrazovni nivo i radni status) dok je pretpostavka da polna obeležja neće imati uticaja.

INSTRUMENT ISTRAŽIVANJA

Kao osnovni instrument za realizaciju istraživanje stavova građana Bora izabrana je anketa s tim što je anketni upitnik urađen i realizovan više kao podsetnik za intervju. Anketni upitnik su popunjavali obučeni anketari a ne anketirani građani čime je obezbeđena veća sigurnost podataka. U svega nekoliko slučajeva primenjeno je kolektivno popunjavanje anketnog upitnika uz neposrednu kontrolu anketara, tako da se praktično radilo o kolektivnom intervjuisanju. Sadržaj ankete činilo je šest grupa pitanja, koja nisu uvek grupisana u zasebne baterije već je primenjena psihološka strategija rasporeda pitanja kako bi se izbegao zamor ispitanika. Prvu grupu činila su pitanja o socijalnom statusu ispitanika (starost, pol, školaska sprema, radni status, zanimanje i mesto stanovanja). Drugu grupu činila su pitanja o značaju pojedinih ekoloških prioblema, uzroka, izvora i posledica zagađenja životne sredine, očekivanja u kom vremenskom periodu će se izvori i posledice zagađenja sanirati i dr. Treću grupu činila su pitanja o prioritetima i načinu rešavanja ekoloških problema, iz kojih finasijskih izvora i ko treba da bude nosilac rešavanja a četvrtu grupu pitanja ona koja su se odnosiula na viziju zajednice u narednih desetak-dvadesetak godina. Peta grupa pitanja odnosila se na različite aspekte učešća javnosti u rešavanju ekoloških problema ( informisanje, edukacija, učešće u donošenju odluka i dr.). I na kraju, poslednja grupa pitanja odnosila se na spremnost ispitanika da dobrovoljno i lično učestvujiu i na koji način u rešavanju ekoloških problema.
Najveći broj pitanja zahtevao je rangiranja značaja davanjem ocena od 1 (najmanji značaj) do 5 (najveći značaj). Svako pitanja sadržalo je više od pet ponuđenih alternativa tako da su se ispitanici opredeljivali ne samo kojom ocenom da ocene značaj već i da li uopšte da nekoj alternativi pridaju značaj. Utvrđena je skala za rangiranje i izračunate su prosečne ocene za svaki odgovor na postavljena pitanja. Rangiranje je obavljeno po sledećim kriterijumima vrednosti prosečne ocene:

Od 0 do 1 - veoma malo značajno,
Od 1 do 2 - malo značajno,
Od 2 do 3 - srednje značajno,
Od 3 do 4 - značajno i
Od 4 do 5 - izuzetno značajno.

Jedan manji broj pitanja zahtevao je odgovore da ili ne ili biranje samo jedne ponuđene alternative a nekoliko pitanja ostavljeno je za otvoren odgovor ispitanika.

U pripremi istraživanja realizovana je pilot anketa koja je sadržala najvažnija pitanja o značaju ekoloških problema, prioritetima rešavanja, viziji zajednice i učešću javnosti. Na osnovu rezultata pilot anketa izvršena je konačna formulacija pitanja, utvrđen sadržaj i način realizacije glavne ankete.

UZORAK

Da bi se dobili reprezentativni podaci planirano je da se anketom obuhvati 2% odraslog stanovništva opštine Bor, odnosno 1000 ispitanika. Obzirom na polaznu pretpostavku da će socijalna obeležja ispitanika uticati na njihove ocene i stavove na većinu pitanja, u planiranju uzorka ankete primenjen je višeetapni uzorak u kombinaciji kvotnog i slučajnog izbora ispitanika. U prvoj etapi izabrana su naselja u gradu i selima koja reprezentuju opštinu u celini. Broj ispitanika u ovim stratumima određen je na osnovu popisa stanovništva iz 1991. godine korigovan sa brojem birača sa poslednjih izbora 2000. godine. U drugoj etapi određene su kvote ispitanika po ostalim socijalnim obeležjima. Kvote po polu i starosti određene su na osnovu popisa iz 1991. a po obrazovnom nivou po korigovanim podacima ranijih popisa. Kvote zaposlenih, penzionera i dr. određene su prema najnovijim podacima. U trećoj etapi anketari su birali ispitanike u kombinaciji slučajnog i namernog izbora tako da obezbede utvrđene kvote.

Kao poseban stratum u okviru ukupnog uzorka, sa 100 ispitanika - studenata i profesora, planiran je Tehnički fakultet u Boru na kome se školuju stručnjaci rudarstva i metalurgije, privrednih oblasti kojhe nejviše doprinose ekološkim problemima borske sredine.

Planirani broj anketiranih građena u realizaciji ankete je premašen ali je strožom logičkom kontrolom upitnika na kraju obrađeno ukupno 962 upitnika što predstavlja veoma visoku realizaciju od 96.2% planiranog uzorka. U gradu je anketiran 661 ispitanik ili 75.46% a na selu 202 odnosno 24,54% od ukupnog broja od 823 anketiranih građana u naseljima. Na Tehničkom fakultetu anketirano je ukupno 99 ispitanika (69 studenata i 30 nastavnog i ostalog zaposlenog osoblja).

nastavak u narednom broju